وجود منحصر به فرد بودن ، با سادگى و بىپيرايگى ، بسيارى را به خود دل‌مشغول داشت . مناسبات اجتماعى ساده و پر تساهل و بسيار منعطف ، باورهاى ملل تحت سلطه را تغيير داد و با نگرشى توحيدى به وحدتى اعتقادى رهنمونشان كرد . 2 . نگرش توحيدى : عنصر وحدت‌بخش توحيد با القاى نگرش « از اويى و به سوى اويى » ، « 1 » جامعه اسلامى را هدايت مىكند و همه اقوام و ملل مختلف را زير لواى وحدانيت گرد مىآورد و پيوندى عميق ميان آنها ايجاد مىكند . در سايه‌سار توحيد و با اصول وحدت‌بخش آن ، هدف و نهايت جامعه تعريف مىشود و عناصر تفرقه‌افكن در انوار پر مايه‌اش از ميان مىرود . بىگمان « توحيد » آرمانىترين و مستحكم‌ترين شكل وحدت است : وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي اْلأَرْضِ جَمِيعاً مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ . « 2 » و ميان دلهايشان الفت انداخت كه اگر آنچه در روى زمين است همه را خرج مىكردى نمىتوانستى ميان دلهايشان الفت برقرار كنى ، ولى خدا بود كه ميان آنان الفت انداخت ، چرا كه او تواناى حكيم است . در مكتب توحيدى ، جهان ماهيتى تك‌قطبى مىيابد و همه از اويند و به سوى او بازمىگردند . « 3 » بنابراين زندگى فردى و اجتماعى هرگز بىهدف نيست و آغاز و انجامى دارد . اين فراخوان به يگانگى ، راه رستگارى بشر است : « قولوا لا إله الا الله تفلحوا . » « 4 » قرآن كريم با عنايت ويژه به معانى فرامليتى دينى ، امت اسلامى را به وحدتى الهى با رويكردى توحيدى فرامىخواند و يكسانى وحدت را در اوج كثرت ، در سرلوحهء آموزه‌هاى دينى قرار مىدهد . بدين‌رو قرآن با اتكا به جوهرهء ايمان به توحيد ، حس وحدت را به همه‌جا تسرى مىدهد و همه اقوام و ملل را زير لواى وحدت فرامىخواند .

--> ( 1 ) . البقره ( 2 ) : 156 . ( 2 ) . انفال ( 8 ) : 63 . ( 3 ) . البقره ( 2 ) : 46 و 156 ؛ الانبياء ( 21 ) : 93 ؛ المؤمنون ( 23 ) : 60 . ( 4 ) . ابن عبدالبرّ ، الاستيعاب فى معرفة الاصحاب ، ج 2 ، ص 493 و ج 4 ، ص 1486 ؛ ابن اثير ، اسد الغابةفى معرفة الصحابة ، ج 2 ، ص 453 و ج 4 ، ص 500 و ج 5 ، ص 402 .